Τι πρέπει να ξέρω σχετικά με τα οστά μου;

Οι οροθετικοί παρουσιάζουν αυξημένο κίνδυνο για προβλήματα με τα οστά.

Όσο μεγαλώνετε:

• Τα οστά σας μπορεί να υποστούν φθορές,
• Οι αρθρώσεις σας μπορούν να «πιάνονται»,
• Μπορεί να νοιώθετε σουβλιές και πόνους,
• Μπορεί να είστε περισσότερο επιρρεπείς σε κατάγματα.

Ποιος διατρέχει κίνδυνο για προβλήματα με τα οστά;

Απώλεια οστού συμβαίνει φυσιολογικά όσο μεγαλώνετε και άλλοι παράγοντες μπορούν να την επιδεινώσουν,

• Ηλικία - όσο πιο μεγάλος είστε, τόσο μεγαλύτερος είναι ο κίνδυνος
• Φύλο - οι γυναίκες παρουσιάζουν μεγαλύτερη απώλεια οστών συχνότερα από τους άντρες, οι γηραιότεροι άνδρες έχουν όμως αυξημένο κίνδυνο
• Φυλή - Καυκάσιοι και Ασιάτες φαίνεται ότι διατρέχουν υψηλότερο κίνδυνο από άλλες φυλές
• Ο τρόπος ζωής - κάπνισμα, αλκοολούχα ποτά, υπερβολική κατανάλωση καφεΐνης και η έλλειψη δραστηριότητας μπορεί να αυξήσουν τον κίνδυνο
• Δίαιτα - έλλειψη ασβεστίου ή βιταμίνης D στη δίαιτά σας
• Μέγεθος του σώματός - γενικά, όσο μικρότερα τα οστά σας (πράγμα που παρατηρείται σε λεπτά άτομα) τόσο μεγαλύτερος είναι ο κίνδυνος
• Εμμηνόπαυση -ειδικά στις γυναίκες που έχουν πρώιμη εμμηνόπαυση
• Επίπεδα ορμονών - χαμηλά επίπεδα τεστοστερόνης (συνήθης σε οροθετικούς άντρες) μπορούν να οδηγήσουν σε αυξημένη απώλεια οστών
• Φάρμακα - μερικές θεραπείες μπορούν να προκαλέσουν απώλεια οστού
• HIV - φαίνεται ότι ο ίδιος ο ιός αυξάνει την απώλεια οστού

Τι είναι οστό;

Τα οστά σας είναι ζωντανά όργανα. Το πλαίσιο του οστού αποτελείται από πρωτεΐνη και περιέχει επίσης μέταλλα (ασβέστιο και φώσφορο) που του δίνουν ανθεκτικότητα. Η εξωτερική στιβάδα των οστών περιέχει νεύρα και αιμοφόρα αγγεία.

Τα οστά ανανεώνονται συνέχεια: το παλιό οστό απομακρύνεται (από κύτταρα που καλούνται οστεοκλάστες) και αντικαθίσταται από νέο οστό (από κύτταρα που καλούνται οστεοβλάστες). Στα νέα άτομα υπάρχει περισσότερη προσθήκη παρά απομάκρυνση οστού, όμως μετά τα 30 απομακρύνεται περισσότερο οστό, και όσο μεγαλώνουμε τόσο ελαφρότερα και πιο εύθραυστα γίνονται τα οστά.

Ποιες ασθένειες των οστών προσβάλλουν τους οροθετικούς;

Οι συχνότερες παθήσεις των οστών που παρατηρούνται σε άτομα με τον ιό του HIV είναι η οστεοπόρωση και η οστεονέκρωση. Και οι δύο καταστάσεις μπορεί να προκληθούν από τον ίδιο τον ιό του HIV, αλλά και από τα αντιρετροϊικά φάρμακα.

Τι είναι οστεοπόρωση;

Οστεοπόρωση σημαίνει ότι τα οστά γίνονται πορώδη. Αυτό συμβαίνει όταν δεν υπάρχουν αρκετά μέταλλα (ασβέστιο και φωσφορικά άλατα) στα οστά σας, πράγμα που τα κάνει πιο εύθραυστα. Τα πιο συχνά κατάγματα εντοπίζονται στον γοφό, στη σπονδυλική στήλη και στον καρπό. Μια ηπιότερη μορφή οστεοπόρωσης, όπου η απώλεια οστικής πυκνότητας δεν είναι τόσο σοβαρή, καλείται οστεοπενία.

Τι προκαλεί την οστεοπόρωση;

Η οστική πυκνότητα του καθενός μειώνεται με την ηλικία. Άλλοι παράγοντες μπορούν να επιταχύνουν αυτή τη διεργασία είναι:

• η εμμηνόπαυση
• η φυλή
• σωματικό βάρος χαμηλότερο του φυσιολογικού
• ανεπάρκεια ασβεστίου ή βιταμίνης D,
• κάπνισμα ή υπερβολική κατανάλωση αλκοόλ ή καφέ,
• έλλειψη σωματικής άσκησης

Η σχέση ανάμεσα στον ιό HIV και την οστεοπόρωση δεν είναι ξεκάθαρη. Ωστόσο, φαίνεται ότι υπάρχει συσχέτιση ανάμεσα σε οστική απώλεια και την χρονική διάρκεια της λοίμωξης.

Σοβαρή νεφροπάθεια μπορεί επίσης να επηρεάσει την οστική πυκνότητα.

Πώς ανιχνεύεται η οστεοπόρωση;

Μπορεί να μην έχετε αντιληφθεί ότι έχετε οστεοπόρωση. Πολλά άτομα το αντιλαμβάνονται μόνο όταν πάθουν ένα κάταγμα. Ωστόσο, υπάρχουν εξετάσεις που μπορούν να δείξουν αν υπάρχει απώλεια μετάλλων και αλάτων από τα οστά. Η πιο συνηθισμένη είναι η σάρωση DEXA που μετρά την οστική πυκνότητα.

Η οστική πυκνότητα εκφράζεται σε γραμμάρια ανά τετραγωνικό εκατοστό. Αυτή συγκρίνεται με την οστική πυκνότητα ενός υγιούς 30χρονου του ιδίου φύλου. Μετριέται το πόσο πιο κάτω από την τιμή σύγκρισης βρίσκεται η δική σας οστική σας πυκνότητα. Αν το αποτέλεσμα είναι -2,5 ή μικρότερο (π.χ. -3,0, -3,5 κλπ), έχετε οστεοπόρωση. Αν το αποτέλεσμά είναι μεταξύ -1,0 και -2,5, τότε έχετε οστεοπενία.

Μπορώ να προλάβω την οστεοπόρωση;

Αν είστε άνω των 30 ετών και παίρνετε πολύ ασβέστιο, είστε ασφαλείς. Όσο υψηλότερη είναι η οστική πυκνότητα σας, τόσο το καλύτερο.

Αν έχετε ήδη οστεοπενία ή οστεονέκρωση, μπορείτε να ελαττώσετε τον κίνδυνο κατάγματος με:

• Συμπληρώματα ασβεστίου - παίρνοντας τα μαζί με βιταμίνη D για να βοηθήσετε την απορρόφηση, τα οστά σας μπορούν να δυναμώσουν. Συζητήστε το πρώτα με τον γιατρό σας
• Άσκηση - ασκήσεις αντίστασης ή άρσης βαρών μπορεί να βοηθήσουν τα οστά σας να κατακρατήσουν περισσότερα μέταλλα, κάνοντας τα ισχυρότερα
• Τροποποίηση του τρόπου ζωής - σταμάτημα του καπνίσματος και μείωση της λήψης οινοπνεύματος και καφεΐνης θα περιορίσει την μείωση της οστικής πυκνότητας
• Το να είστε προσεκτικοί - προσπαθήστε να μειώσετε τον κίνδυνο πτώσης στο σπίτι και στο περιβάλλον δουλειάς σας.

Τι είναι η οστεονέκρωση;

Η λέξη οστεονέκρωση σημαίνει θάνατος των οστών.  Λέγεται επίσης και άσπηπτη νέκρωση. Προσβάλλει συνήθως το μηριαίο οστό.  Μπορεί να προσβάλλει και αρθρώσεις, όπως γόνατο ή αγκώνα.

Τι προκαλεί την οστεονέκρωση;

Απώλεια παροχής αίματος στο οστό οδηγεί σε οστεονέκρωση. Πολλά πράγματα μπορούν να την προκαλέσουν όπως: Υπερβολική κατανάλωση οινοπνεύματος και μακροχρόνια χρήση κορτιζονούχων φαρμάκων. Η δημιουργία λίπους μπορεί επίσης να παρεμποδίσει τα αιμοφόρα αγγεία στο οστό σας και να σταματήσει την παροχή αίματος.

Ποια είναι τα συμπτώματα της οστεονέκρωσης;

Η οστεονέκρωση μπορεί να προκαλέσει πόνο στις αρθρώσεις σας.  Αν αισθάνεστε πόνο γύρω από το γοφό σας, αυτό ενδέχεται να είναι σύμπτωμα οστεονέκρωσης. Αρχικά, ο πόνος μπορεί να εμφανιστεί μόνο όταν βάλετε βάρος στην άρθρωση του γοφού σας, σε σοβαρές όμως περιπτώσεις ο πόνος μπορεί να είναι συνεχής.

Πώς ανιχνεύεται η οστεονέκρωση;

Η οστεονέκρωση σε αρχικό στάδιο μπορεί να ανιχνευθεί χρησιμοποιώντας μαγνητική τομογραφία. Πιο προχωρημένες περιπτώσεις μπορεί να ανιχνευθούν χρησιμοποιώντας άλλες εξετάσεις, συμπεριλαμβανομένων των ακτίνων X (απλή ακτινογραφία).

Μπορώ να προλάβω την οστεονέκρωση;

Σε μερικές περιπτώσεις, υγιή άτομα μπορούν να ανανήψουν από την οστεονέκρωση, ειδικά αν αυτή είναι το αποτέλεσμα ατυχήματος. Αν το σώμα σας είναι υγιές και σε καλή κατάσταση, μπορεί να ξαναφτιάξει το χαλασμένο οστό.

Αν η οστεονέκρωση είναι το αποτέλεσμα χρήσης οινοπνεύματος ή κορτιζόνης, πρέπει να σταματήσετε να τα παίρνετε. Είναι σημαντικό να μην ασκείται βάρος στην πάσχουσα περιοχή. Αυτό είναι το αντίθετο απ' ότι χρειάζεται στην οστεοπόρωση, όπου είναι σημαντικό να ασκείται βάρος πάνω στην προβληματική περιοχή.

Σε σοβαρές περιπτώσεις οστεονέκρωσης μπορεί να απαιτείται χειρουργική επέμβαση για αποκατάσταση του προσβεβλημένου οστού ή για την αντικατάσταση της άρθρωσης.

Πώς μπορώ να προλάβω γενικά τα προβλήματα με τα οστά;

Το σκληρό, δομικό μέρος των οστών σας  είναι φτιαγμένο από άλατα ασβεστίου και φωσφόρου - τα οποία πρέπει να παίρνετε από την δίαιτά σας. Το ασβέστιο βρίσκεται σε γαλακτοκομικά προϊόντα σε μερικά λαχανικά (π.χ. μπρόκολα). Αν έχετε δυσανεξία στα γαλακτοκομικά, μπορείτε να λαμβάνετε υψηλά επίπεδα ασβεστίου από γάλα της σόγιας και άλλα προϊόντα με βάση τη σόγια.

Αν παίρνετε συμπληρώματα ασβεστίου θα χρειαστείτε να έχετε ταυτόχρονα και βιταμίνη D για να βοηθήσετε την απορρόφησή τους. Μερικά συμπληρώματα ασβεστίου περιέχουν ήδη βιταμίνη D. Μην υπερβαίνετε την ημερήσια συνιστώμενη λήψη και συζητείστε με το γιατρό σας πριν να τα πάρετε.

Φώσφορος βρίσκεται στα γαλακτοκομικά προϊόντα, καθώς και στα φασόλια (κόκκινα και μαύρα φασόλια) και στα φιστίκια. Μπορείτε να πάρετε φώσφορο από δισκία πολυβιταμινών, συζητήστε όμως με τον γιατρό σας πριν να τα πάρετε.

Η άσκηση μπορεί να βοηθήσει στην ενδυνάμωση των οστών σας: μπορεί να διατηρήσει την οστική μάζα και να αυξήσει την οστική σας πυκνότητα. Η καλύτερη άσκηση για την υγεία των οστών είναι οτιδήποτε που συμπεριλαμβάνει βάρη ή αντίσταση. Πεζοπορία, αναρριχήσεις, άρση βαρών και ασκήσεις αεροβικής γυμναστικής ενδείκνυνται. Ιδανικά πρέπει να ασκείστε πέντε φορές την εβδομάδα για 30-40 λεπτά κάθε φορά. Συμβουλευτείτε τον γιατρό σας.

Ποια τεστ κάνετε γενικά για οστεΐτιδες;

Δυστυχώς, οι οστεΐτιδες παραμένουν συχνά ανεξιχνίαστες εκτός και αν σπάσετε κάποιο κόκαλο. Ωστόσο, μπορείτε να ανιχνεύσετε μια οστεΐτιδα πριν αυτή εκδηλωθεί. Μερικά από τα διατιθέμενα τεστ συμπεριλαμβάνουν:

• Σάρωση DEXA  - είναι ο πιο συνηθισμένος και πιο ακριβής τρόπος για να μετρήσετε την οστική σας πυκνότητα. Η εξέταση είναι ανώδυνη και διαρκεί περίπου 15 λεπτά.
• Αξονική τομογραφία - Μπορεί να ανιχνεύσει οστεοπενία, οστεοπόρωση και οστεονέκρωση. Είναι ανώδυνη και διαρκεί περίπου 30 λεπτά.
• Απλή ακτινογραφία - χρησιμοποιούνται ως επί το πλείστον για την ανίχνευση της οστεονέκρωσης.  Οι ακτίνες X δεν είναι αρκετά ευαίσθητες για την ανίχνευση οστικής απώλειας στα αρχικά στάδια και δεν είναι τόσο χρήσιμες για τον προσδιορισμό οστεοπενίας ή οστεονέκρωσης. Πρόκειται για μια γρήγορη και ανώδυνη εξέταση, η οποία διαρκεί λιγότερο από 5 λεπτά.
• Μαγνητική τομογραφία - αυτή χρησιμοποιεί μαγνήτες και ραδιοκύματα για να φτιάξει μια λεπτομερή εικόνα των οστών σας. Χρησιμοποιείται για την ανίχνευση οστεοπενίας, οστεοπόρωσης και οστεονέκρωσης. Είναι ανώδυνη και μπορεί να διαρκέσει έως και 45 λεπτά.
• Βιοψία οστού - χρησιμεύει για την ανίχνευση της οστεονέκρωσης. Ένα μικρό δείγμα θα αφαιρεθεί είτε κατά τη διάρκεια χειρουργικής επέμβασης είτε με μια μεγάλη βελόνα και τοπικό αναισθητικό. Είναι διεισδυτική, μπορεί να είναι οδυνηρή και μπορεί να χρειαστεί ένας μικρός χρόνος για την ανάνηψη.

Υπάρχουν άλλα τεστ που πρέπει να κάνω;

Μια πλήρης μέτρηση ερυθροκυττάρων μπορεί να χρησιμοποιηθεί για να εκτιμηθεί αν έχετε κάποιο πρόβλημα στον μυλεό των οστών, αναιμία, ουδετεροπενία, χαμηλά αιμοπετάλια κλπ.

Μπορούν να θεραπευθούν τα προβλήματα των οστών;

Ναι, μπορούν. Η θεραπεία της οστεοπόρωσης εξαρτάται από τις ανάγκες σας. Μπορεί να σας συνταγογραφήσουν ασβέστιο και βιταμίνη D.

Αν είστε μετεμμηνοπαυσιακή γυναίκα, η θεραπεία αντικατάστασης οιστρογόνων είναι μια δυνατότητα θεραπείας.

Άνδρες με χαμηλό επίπεδο τεστοστερόνης μπορεί να βοηθηθούν από μια θεραπεία υποκατάστασης τεστοστερόνης.

Η θεραπεία για την οστεονέκρωση είναι περισσότερο περιορισμένη. Αν έχετε αυτή τη μορφή οστεΐτιδας μπορεί να χρειαστείτε χειρουργική επέμβαση για να αντικαταστήσετε την άρθρωση που πάσχει (π.χ. γοφό ή γόνατο).

Τι πρέπει να ρωτήσω το γιατρό μου;

• Έχετε ελέγξει τα οστά μου;
• Χρειάζομαι περαιτέρω εξετάσεις (π.χ. σάρωση DEXA);
• Πώς μπορώ να διατηρήσω τα οστά μου δυνατά και υγιή;
• Παίρνω την πιο κατάλληλη θεραπεία;