Τι πρέπει να ξέρω σχετικά με τα νεφρά μου;

Ο ιός HIV μπορεί να επηρεάσει τα νεφρά και οδηγεί μερικές φορές σε νεφροπάθειες. Μερικά αντιρετροϊικά φάρμακα μπορεί επίσης να είναι επιβλαβή για τα νεφρά. Οι διάφοροι παράγοντες κινδύνου για καρδιακή νόσο (ψηλή χοληστερόλη, κάπνισμα, ψηλή πίεση αίματος ή διαβήτης) μπορούν και αυτοί να επηρεάσουν τη νεφρική λειτουργία.

Με την πάροδο του χρόνου τα νεφρά σας μπορεί να αρχίσουν να έχουν προβλήματα στην λειτουργία τους, πράγμα που ενδέχεται να οδηγήσει μακροχρόνια σε νεφρική ανεπάρκεια.  Σε αυτή την περίπτωση μπορεί να χρειαστείτε αιμοκάθαρση ή ακόμη και μεταμόσχευση νεφρού.

Όντας ενήμεροι των συμπτωμάτων της νεφρικής δυσλειτουργίας και παίρνοντας μέτρα για να την αποφύγετε, μπορείτε να παραμείνετε υγιείς για μεγάλο χρονικό διάστημα.

Πώς λειτουργούν τα νεφρά μου;

Τα νεφρά είναι πολύ σημαντικά για τον καθαρισμό του αίματος από άχρηστες ή επικίνδυνες ουσίες. Μια διαταραχή στην λειτουργία τους δεν γίνεται αμέσως εμφανής. Πρέπει να χαθεί έως και 50% της νεφρικής λειτουργίας πριν οι εξετάσεις αίματος δείξουν ότι κάτι δεν πάει καλά.

Η βασική λειτουργική μονάδα του νεφρού καλείται νεφρώνας. Είναι μια μικροσκοπική δομή σαν φίλτρο, γνωστή ως αγγειακό σπείρωμα: το αίμα περνάει μέσα από πολύ μικρά αγγεία με ελαφρά διαβατό τοίχωμα. Μέσα από το τοίχωμα περνούν επιλεκτικά και με έναν πολύπλοκο μηχανισμό οι άχρηστες και επικίνδυνες ουσίες του αίματος, ενώ ταυτόχρονα συγκρατούνται οι χρήσιμες.

Αυτό που συλλέγεται ως απόβλητα από τα εκατομμύρια νεφρώνων των δύο νεφρών μας, είναι τα ούρα. Αν το αγγειακό σπείρωμα υποστεί βλάβη, θα επιτρέπει να αποβληθούν διάφορες ουσίες στα ούρα, όπως ένας σωλήνας που παρουσιάζει διαρροή από τα τρύπια τοιχώματά του. Από τα πρώτα και πιο σημαντικά συστατικά του αίματος που χάνονται (και έτσι ανιχνεύονται στα ούρα) είναι οι πρωτείνες.

Τι κάνουν τα νεφρά μου;

Ο κύριος ρόλος των νεφρών είναι να φιλτράρουν τα διάφορες ουσίες και να ελέγχουν την περίσσεια νατρίου και νερού στο αίμα καθώς και το ισοζύγιο του σώματος σε μέταλλα. Αν έχετε νεφρική πάθηση, τα νεφρά σας μπορεί να μην επιτελέσουν καλά αυτή τη λειτουργία και να αφήνουν διάφορες επικίνδυνες ουσίες μέσα στο αίμα. Αν προχωρήσει αυτή η δυσλειτουργία των νεφρών μπορεί να οδηγήσει σε υψηλή πίεση του αίματος, αναιμία (χαμηλή ποσότητα αιμοσφαιρίνης στο αίμα), αδύνατα οστά (οστεοπόρωση), βλάβη νεύρων και αυξημένο κίνδυνο καρδιακής νόσου.

Τα νεφρά παράγουν επίσης μερικές ορμόνες όπως την ερυρθοποιητίνη (ενισχύει την παραγωγή ερυθρών αιμοσφαιρίων από τον μυελό των οστών) και την αγγειοτενσίνη (ρυθμίζει την πίεση του αίματος). Επίσης, η βιταμίνη D μετατρέπεται σε στην ενεργό μορφή της από τα νεφρά και η μετατροπή αυτή είναι απαραίτητη για τη διατήρηση υγών οστών.

Αν και το συκώτι είναι το βασικό «χημικό εργαστήριο» του σώματος όπου επεξεργάζονται και καταστρέφονται τα περισσότερα φάρμακα, μερικά από αυτά φάρμακα υφίστανται επεξεργασία (μεταβολίζονται) από τα νεφρά σας.

Πώς μπορώ να αποφύγω προβλήματα με τα νεφρά;

Υπάρχουν μέτρα που μπορείτε να πάρετε όπως:

• Να σταματήσετε το κάπνισμα
• Να πίνετε αρκετό νερό
• Να αποφεύγετε φάρμακα που είναι επιβλαβή για τα νεφρά
• Να δυναμώσετε την καρδιά σας με ασκήσεις και μειώνοντας τη χοληστερίνη
• Να ρυθμίσετε την υψηλή πίεση του αίματος, αν έχετε υπέρταση
• Να χάσετε βάρος, αν είστε υπέρβαρος

Αν βρίσκεστε στο τελευταίο στάδιο νεφροπάθειας ο γιατρός σας μπορεί να σας συστήσει να περιορίσετε την ποσότητα των υγρών που πίνετε. Μπορεί επίσης να προτείνει περιορισμό στο κάλιο (να αποφεύγετε μπανάνες, καρύδια, πατάτες κλπ) επειδή τα νεφρά σας δεν θα μπορέσουν να απομακρύνουν το κάλιο.

Μην κάνετε τίποτε από αυτά από μόνοι σας ως «προληπτική θεραπεία»!

Ποιοι είναι οι παράγοντες κινδύνου για νεφρική ασθένεια;

Ο ιός HIV είναι ένας παράγοντας κινδύνου, ειδικά αν έχετε ένα υψηλό ιικό φορτίο. Μπορεί να έχετε άλλους παράγοντες κινδύνου όπως

• διαβήτη (ο οποίος επίσης μπορεί να προκληθεί από τον ιό HIV ή από μερικά φάρμακα),
• υψηλή πίεση αίματος,
• μεγάλη ηλικία
• λήψη ορισμένων αντιρετροϊικών φαρμάκων
• λήψη ορισμένων αντιφλεγμονωδών φαρμάκων /αναλγητικών

Τέλος, ο ιός HIV αυτός καθαυτός μπορεί να προκαλέσει μια μορφή νεφρικής βλάβης, αλλά αυτή είναι σπάνια. Παρατηρείται συνήθως σε άτομα Αφρικανικής προέλευσης ή σε χρήστες ναρκωτικών.

Δυσλειτουργία των νεφρών που σχετίζεται με τον ιό HIV ονομάζεται «νεφροπάθεια σχετιζόμενη με τον HIV» (HIVAN ή HIV-associated nephropathy).

Πώς ανιχνεύεται η νεφρική νόσος;

Η ανίχνευσή της μπορεί να είναι δύσκολη. Αν ουρείτε πολύ συχνά ή πολύ σπάνια, ή τα ούρα σας έχουν ασυνήθιστο χρώμα, αυτό μπορεί να υποδεικνύει ότι ενδεχομένως να έχετε προβλήματα με τα νεφρά σας. Όμως τίποτε από αυτά δεν είναι διαγνωστικό και επί υποψίας θα πρέπει να γίνουν εξετάσεις (γενική ούρων).

Δίνετε ένα δείγμα ούρων και αυτό ελέγχεται για το αν περιέχει γλυκόζη, αίμα, πρωτεϊνη, κετόνες, χολερυθρίνη και λευκά αιμοσφαίρια. Αν ορισμένες ουσίες που δεν πρέπει να υπάρχουν στα ούρα σας είναι παρούσες, μπορούν να γίνουν περαιτέρω τεστ για να βρεθεί η αιτία.

Πρέπει τα νεφρά μου να παρακολουθούνται κανονικά;

Ναι. Η λειτουργία των νεφρών σας και τα επίπεδα του σακχάρου στο αίμα πρέπει να παρακολουθούνται τακτικά.

Αν βρεθεί πρωτεΐνη στα ούρα σας, πρέπει να ελεγχθεί η πίεση του αίματός σας και η πιθανότητα να  έχετε διαβήτη.

Μπορεί να θεραπευθεί η νεφρική νόσος;

Η χρόνια νεφρική νόσος δύσκολα μπορεί να αναστραφεί. Οι στόχοι της θεραπείας είναι η σταθεροποίηση της κατάστασης, η θεραπεία αιτίων και επιπλοκών, η αποφυγή επικίνδυνων φαρμάκων για να νεφρά (νεφροτοξικά).

Δίνονται φάρμακα και μπαίνετε σε δίαιτα αν έχετε ψηλή γλυκόζης στο αίμα (αν είστε διαβητικός) ή αν έχετε ψηλή πίεση (αν έχετε υπέρταση).

Αν εμφανιστούν επιπλοκές της χρόνιας νεφρικής νόσου, όπως κατακράτηση υγρών, αναιμία, οστεϊτιδα ή διαταραχές στην ισορροπία οξέων και βάσεων μέσα στον οργανισμό (μεταβολική οξέωση), θα χρειαστεί ειδική θεραπεία.

Ερωτήσεις που πρέπει να κάνετε στο γιατρό σας

1. Έχετε ελέγξει τη λειτουργία των νεφρών μου;
2. Πρέπει να κάνω μόνος μου στο σπίτι τεστ ούρων (με ένα ειδικό χαρτάκι που πουλιέται στα φαρμακεία);
3. Υπάρχει (η χημική ουσία) κρεατινίνη στο αίμα μου και αν ναι, πόση; (παθολογική ποσότητα κρεατινίνης στο αίμα δείχνει μειωμένη λειτουργία νεφρού)
4. Υπάρχουν φωσφορικά άλατα στα ούρα μου και αν ναι, πόσα; (υψηλό επίπεδο δείχνει μειωμένη λειτουργία νεφρού)
5. Πόσο είναι το GFR μου; (ρυθμός διήθησης του αγγειακού σπειράματος, GFR = glomelular filtration rate)
   (Πρόκειται για σημαντική εξέταση για την αξιολόγηση της λειτουργίας του νεφρού. Όσο χαμηλότερο το GFR σας, τόσο σοβαρότερη η βλάβη).
6. Μήπως χρειάζομαι επιπλέον εξετάσεις;
7. Είναι αυτά τα αποτελέσματα φυσιολογικά; (ρωτήστε το γιατρό σας να εξηγήσει όλα τα αποτελέσματα και τι σημαίνουν)
8. Πώς μπορώ να προστατέψω τα νεφρά μου;
9. Παίρνω την πιο κατάλληλη θεραπεία;