Γενικές διατροφικές συμβουλές

Υγιεινή διατροφή

Η διατροφή σας μπορεί να ικανοποιεί ήδη όλες τις διατροφικές σας ανάγκες. Είναι σπάνιο να χρειάζεται οι οροθετικοί να κάνουν δραστικές αλλαγές στις επιλογές της τροφής τους. Μια ισορροπημένη διατροφή πρέπει να περιλαμβάνει τα ακόλουθα:

Οι περισσότεροι άνθρωποι τρώνε επίσης ζαχαρώδεις τροφές. Παρόλο που αυτές οι τροφές δεν είναι απαραίτητες για την υγεία μας, προσφέρουν ενέργεια, οπότε ίσως να είναι χρήσιμες αν χάνετε βάρος.

Αν έχετε αρρωστήσει και χάνετε βάρος μπορεί να χρειάζεστε μεγαλύτερες ποσότητες θερμίδων και πρωτεϊνών. Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό αν έχετε πυρετό ή λοιμώξεις.

Είναι πολύ σημαντικό να αποφεύγετε την απώλεια βάρους αν έχετε αρρωστήσει.

Παρόλο που μερικοί άνθρωποι προτιμούν να είναι λεπτοί και να κάνουν μια διατροφή με λίγα λίπη, το να συμπεριλάβετε μέτριες ποσότητες λίπους στη διατροφή σας μπορεί να είναι ωφέλιμο, αν έχετε πρόβλημα όρεξης ή αν χάνετε βάρος.

Παρόλα αυτά αν έχετε διάρροια συμβουλευτείτε πρώτα κάποιον διατροφολόγο, διότι τα γαλακτοκομικά προϊόντα μπορεί να χειροτερεύσουν την κατάσταση.

Αν είστε υγιείς, αλλά πιστεύετε ότι είστε πολύ αδύνατοι και ανησυχείτε ότι χάνοντας κι άλλο βάρος θα αρρωστήσετε, ο καλύτερος τρόπος για να δυναμώσετε τον εαυτό σας είναι να αυξήσετε τις ποσότητες υδατανθράκων και πρωτεϊνών στη διατροφή σας. Αν κάνετε και κάποιο είδος δυναμικής άσκησης ταυτόχρονα, όπως βάρη ή κολύμβηση, αυτό θα σας βοηθήσει να χτίσετε μύες. Η μυϊκή μάζα είναι αυτό που τείνει να χαθεί από μερικούς ανθρώπους με HIV όταν αρρωσταίνουν. Επίσης η μυϊκή μάζα, σε αντίθεση με το λίπος, βοηθά γενικότερα στην προάσπιση της υγείας.

Διατροφολόγοι

Μπορείτε να κανονίσετε ένα ραντεβού με κάποιον διατροφολόγο στο νοσοκομείο σας ή μέσω του γιατρού σας. Δυστυχώς στην Ελλάδα μάλλον δεν υπάρχουν ειδικοί διατροφολόγοι για HIV, αλλά οποιοσδήποτε διατροφολόγος θα μπορούσε να συζητήσει μαζί σας για τη διατροφή σας λεπτομερώς και να σας βοηθήσει με κάποιο πρόβλημα. Ένας διατροφολόγος μπορεί:

• να καθορίσει μια ισορροπημένη δίαιτα, που πληροί όλες τις διατροφικές ανάγκες σας,

• να ελέγχει τακτικά ότι το σωματικό σας βάρος είναι το κατάλληλο και μπορεί επίσης να ελέγχει την αναλογία λίπους και μυών του σώματός σας για να δει αν είναι η σωστή,

• να σας συμβουλεύσει για τη διατροφή σας αν αρρωστήσετε,

• να προτείνει συμπληρώματα διατροφής και συμπληρώματα πρωτεϊνών αν είναι απαραίτητα.

Παρόλα αυτά μπορείτε και εσείς να προσέχετε αλλαγές στο σώμα σας ή στο πώς τα ρούχα σας εφαρμόζουν επάνω σας. Αν παρατηρήσετε σημαντικές αλλαγές πρέπει να μιλήσετε με το διατροφολόγο σας ή, ελλείψει ενός ειδικού διατροφολόγου, με τον θεράποντα γιατρό σας, για το αν θα κάνετε αλλαγές στη διατροφή σας και την σωματική άσκηση.

Διατροφικά Συμπληρώματα

Πολλοί οροθετικοί αποφασίζουν να συμπληρώσουν τη διατροφή τους με πρόσθετες βιταμίνες, ιχνοστοιχεία, θρεπτικά στοιχεία και βότανα για να προστατεύσουν ή να ενισχύσουν το ανοσοποιητικό τους σύστημα και να διατηρήσουν ή να αυξήσουν το βάρος τους. Δεν είναι αποδεδειγμένο ότι κάτι τέτοιο βοηθά.

Ο γιατρός σας ίσως μπορεί να σας συστήσει κάποιο συμπλήρωμα πολυβιταμινών. Οι περισσότεροι ειδικοί στο HIV συνιστούν απλώς μια πολυβιταμίνη και μια υγιεινή, ισορροπημένη διατροφή. Μεγάλες δόσεις οποιασδήποτε βιταμίνης δεν συνιστώνται, ενώ μερικές φορές η μεγάλη λήψη ορισμένων βιταμινών μπορεί να είναι και βλαβερή.

Πολλά άτομα χρησιμοποιούν φυτά και βότανα για να συμπληρώσουν τη διατροφή τους. Είναι πολύ σημαντικό να το κάνετε με προσοχή και να λέτε πάντα στον γιατρό σας τι παίρνετε.

Για παράδειγμα έχει αποδειχθεί ότι το Βαλσαμόχορτο ή Υπερικό (Saint John’s Wort, Hypericum perforatum), δεν είναι κατάλληλο όσους παίρνουν αντιρετροϊική θεραπεία. Το βότανο αυτό ρίχνει τα επίπεδα του αναστολέα πρωτεάσης indinavir (Crixivan), ενώ ερευνάται αν έχει το ίδιο αποτέλεσμα και στους υπόλοιπους αναστολείς πρωτεάσης ή τα μη νουκλεοσιδικά ανάλογα. Η ταυτόχρονη λήψη του θα αχρήστευε αυτές τις θεραπείες.

Είναι σημαντικό να αναφέρετε πάντα στον γιατρό σας και τον διατροφολόγο σας ακριβώς πια συμπληρώματα χρησιμοποιείτε.

Υψηλές δόσεις βιταμινών και ιχνοστοιχείων

Πολλοί άνθρωποι παίρνουν υψηλές δόσεις κάποιων βιταμινών και ιχνοστοιχείων πιστεύοντας ότι έτσι θα ενισχύσουν το ανοσοποιητικό τους σύστημα. Πρόσφατες έρευνες δείχνουν ότι μεγάλες δόσεις πολλών βιταμινών μπορεί να είναι βλαβερές. Ειδικότερα τοξικότητα παρουσιάζουν οι εξής:

• Βιταμίνη Α: μεγάλη ποσότητα μπορεί να προκαλέσει βλάβες στο συκώτι και τα οστά, εμετούς και πονοκεφάλους. Δόσεις πάνω από 9.000 μικρογραμμαρίων (άντρες) ή 7.500 μικρογραμμαρίων (γυναίκες) μπορεί να είναι βλαβερές. Οι γυναίκες σε εγκυμοσύνη δεν θα έπρεπε να παίρνουν συμπληρώματα βιταμίνης Α χωρίς τη συμβουλή του γιατρού τους γιατί μεγάλη δόση μπορεί να βλάψει το έμβρυο.

• Βιταμίνη C: δόσεις πάνω από 1000 mg την ημέρα μπορεί να προκαλέσουν πέτρες στα νεφρά, διάρροια και αρτηριοσκλήρωση. Ειδική προσοχή χρειάζεται αν παίρνετε μαζί και indinavir (Crixivan), καθώς η βιταμίνη C προκαλεί ελάττωση της συγκέντρωσης στο αίμα του φαρμάκου.

• Βιταμίνη Ε: δόσεις πάνω από 800 mg την ημέρα σχετίζονται με παρενέργειες. Ειδική προσοχή χρειάζεται αν παίρνετε μαζί και amprenavir (Agenerase) ή αν είστε αιμορροφιλικός.

• Ψευδάργυρος: δόσεις πάνω από 75 mg την ημέρα σχετίζονται με έλλειψη χαλκού και αναιμία. Δόσεις πάνω από 15mg την ημέρα σε μια μελέτη σχετίστηκαν με αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης συμπτωμάτων που σχετίζονται με τον HIV.

• Σελήνιο: περισσότερο από 750 mg την ημέρα προκαλεί καταστολή του ανοσοποιητικού συστήματος.

• Βιταμίνη Β6: περισσότερο από 2 γρ. την ημέρα προκαλούν βλάβες στα νεύρα, αλλά ακόμα και δόσεις που δεν ξεπερνούν τα 50 mg την ημέρα σχετίζονται με περιφερειακή νευροπάθεια.

• Ασβέστιο: απαγορεύονται οι δόσεις πάνω από 1,5 γρ. την ημέρα.

Αλκοόλ

Πολλοί άνθρωποι με HIV αναρωτιούνται αν η κατανάλωση αλκοόλ επιταχύνει την ανάπτυξη του AIDS.

Δεν υπάρχει ένδειξη ότι μέτρια κατανάλωση είναι βλαβερή ενώ μάλιστα πολλοί βρίσκουν ότι τους βοηθά να ανακουφιστούν από το άγχος. Εξάλλου μια μέτρια κατανάλωση (2 μονάδες την ημέρα με τουλάχιστον 2 ημέρες χωρίς αλκοόλ την εβδομάδα) είναι επίσης συνδεδεμένη με μειωμένο κίνδυνο καρδιοπάθειας, παρόλο που είναι άγνωστο το γιατί.

Παρόλα αυτά, το πολύ ποτό μπορεί να επηρεάσει το ανοσοποιητικό σύστημα και μπορεί να καθυστερήσει την ανάρρωση από λοιμώξεις. Το πολύ ποτό επίσης σχετίζεται με ηπατίτιδα και βλάβες στο συκώτι. Είναι ιδιαίτερα σημαντικό για τους ανθρώπους με HIV να προσέχουν το συκώτι τους, γιατί από εκεί μεταβολίζονται (φεύγουν από τον οργανισμό) τα περισσότερα αντιρετροϊικά φάρμακα και γι’ αυτό κουράζεται πολύ. Οι άνθρωποι που πίνουν πολύ μπορεί να παραμελήσουν τη διατροφή τους. Το πολύ ποτό μπορεί επίσης να αυξήσει τις τάσεις για εμετό, γεγονός που μπορεί να έχει ως αποτέλεσμα «ελλιπείς δόσεις» αντιρετροϊικών φαρμάκων. Αν αυτό συμβεί έως μία ώρα μετά τη λήψη των φαρμάκων θα πρέπει να ξαναπάρετε τη δόση.

Όταν λέμε πολύ αλκοόλ τι εννοούμε;

Μια μονάδα αλκοόλ αντιστοιχεί σε ένα μπουκάλι μπύρα ή ένα ποτήρι κρασί ή ένα ποτό (ουίσκι, τζιν, κλπ)

«Πολύ ποτό» σημαίνει να πίνετε 10 ή περισσότερες μονάδες αλκοόλ την ημέρα.

Το ποτό μπορεί επίσης να είναι γενικά βλαβερό αν πιείτε την ασφαλή εβδομαδιαία ποσότητα όλη μαζί σε μια μόνο μέρα.

Όσοι οροθετικοί έχουν και ηπατίτιδα Β ή C θα πρέπει να γνωρίζουν ότι ακόμα και ελάχιστη ποσότητα αλκοόλ δεν συνιστάται.

Το αλκοόλ μπορεί ακόμα να αλληλεπιδράσει με κάποια φάρμακα που ίσως παίρνετε, γι’ αυτό πρέπει πάντα να συμβουλεύεστε τον γιατρό σας όταν εκείνος σας γράφει καινούργια φάρμακα για να μάθετε αν είναι ασφαλές να πίνετε αλκοόλ όταν τα παίρνετε.

Ασφάλεια τροφίμων και νερού

Αν είστε οροθετικός μπορεί να είστε περισσότερο ευαίσθητος σε τροφικές δηλητηριάσεις. Για να μειωθεί ο κίνδυνος να προσέχετε όταν ετοιμάζετε, μαγειρεύετε και αποθηκεύετε το φαγητό σας.

Συμβουλές:

• Αποφύγετε να τρώτε ωμό κρέας, ωμό ψάρι, ωμά αυγά, όχι καλά μαγειρεμένο κοτόπουλο, άλλα πουλερικά ή χοιρινό.

• Αποφύγετε το μη παστεριωμένο τυρί και γάλα.

• Βεβαιωθείτε ότι όταν ξαναζεσταίνετε φαγητό το ζεσταίνετε καλά και για αρκετή ώρα. Το να γίνει απλώς χλιαρό είναι πιο επικίνδυνο από το να το φάτε κρύο, γιατί αναπτύσσονται παθογόνοι οργανισμοί.

• Αποφύγετε τροφές που είναι μπαγιάτικες ή έτοιμες να λήξουν.

• Πλένετε τα φρούτα και τα λαχανικά πολύ καλά.

• Βεβαιωθείτε ότι οι ωμές τροφές φυλάσσονται χωριστά από το μαγειρεμένο φαγητό.

Το πόσιμο νερό

Αν τα CD4 σας είναι λιγότερα από 200 προσέχετε τι νερό πίνετε. Σε ορισμένες περιοχές της χώρας το νερό της βρύσης δεν είναι καλής ποιότητας. Αν κάτι τέτοιο ισχύει στην περιοχή σας, είναι καλό να το βράζετε πρώτα γιατί έτσι μειώνεται ο κίνδυνος δημιουργίας λοιμώξεων, όπως η κρυπτοσποριδίωση,. Μόλις το νερό βράσει και κρυώσει, μπορεί να φυλαχτεί σε μπουκάλι ή μια καλυμμένη κανάτα μέσα στο ψυγείο για 24 ώρες..

Ειδικά το καλοκαίρι προσέχετε τι εμφιαλωμένα νερά πίνετε. Μερικές φορές είτε λόγω κακής φύλαξης είτε λόγω προβλημάτων στην παραγωγή είναι μολυσμένα με παθογόνους παράγοντες.

Είναι αδύνατον να εγγυηθεί κανείς ότι το βρασμένο νερό δεν θα έχει κρυπτοσπορίδια ή άλλα παθογόνα. Πολλά από τα εμφιαλωμένα νερά προέρχονται ακριβώς από τις ίδιες πηγές όπως και το νερό του δικτύου ύδρευσης, ενώ ακόμα και το νερό από ορεινές πηγές μπορεί να είναι μολυσμένο.